Κατάθλιψη στην παιδική και εφηβική ηλικία

Συμπτώματα και Πρακτικές Συμβουλές για την αντιμετώπισή της   

Από τη Χαρίκλεια Πολυνίκη

Εγγεγραμμένη Πτυχιούχος Ψυχολόγος

Κάτοχος Μάστερ Κλινικής Ψυχολογίας

Συνεργάτιδα του Kέντρου

Η κατάθλιψη ανήκει στις διαταραχές της διάθεσης και επηρεάζει άτομα οποιασδήποτε ηλικίας. Κάποιος εύλογα θα αναρωτηθεί για ποιο λόγο ένα παιδί ή ένας έφηβος να παρουσιάσει κατάθλιψη και η απάντηση σε αυτό είναι πολυδιάστατη. Η γενετική προδιάθεση, η δυσλειτουργία συγκεκριμένων δομών και διεργασιών του εγκεφάλου, ο τρόπος ανατροφής του παιδιού, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες (π.χ. απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση, διαζύγιο, σχολικός εκφοβισμός κ.ά) μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση της κατάθλιψης.  

Συμπτωματολογία

Γενικά, παρατηρείται ότι:   

·       Στο συναισθηματικό κόσμο του ατόμου που υποφέρει από κατάθλιψη επικρατεί η μελαγχολία και αισθήματα αναξιότητας ["δεν καταφέρνω τίποτα", "τα κάνω όλα λάθος"], απελπισίας και αβοηθησίας ["τίποτα/κανείς δεν μπορεί να με βοηθήσει"].

·       Σε γνωστικό επίπεδο, παρουσιάζονται δυσκολίες στη συγκέντρωση και στη λήψη αποφάσεων, το άτομο κατακλύζεται από αρνητικές σκέψεις ["είμαι κακό παιδί", "είμαι άχρηστος"], παράλογες ενοχές ["εγώ φταίω που χώρισαν οι γονείς μου"] και σπάνια από σκέψεις θανάτου ["θα ήταν καλύτερα για όλους αν πέθαινα"].

·       Συμπεριφορικά, παρατηρείται συχνό κλάμα, απομόνωση, απομάκρυνση από την οικογένεια και τους φίλους, απώλεια ενεργητικότητας και ενδιαφέροντος (δηλαδή το άτομο δεν κάνει πράγματα που έκανε παλαιότερα και το ευχαριστούσαν), μείωση σχολικής επίδοσης, διατροφικά προβλήματα (υπερφαγία ή απώλεια της όρεξης) και προβλήματα στον ύπνο (αϋπνία ή υπερυπνία).

·       Σε σωματικό επίπεδο τα παιδιά και οι έφηβοι μπορεί να παραπονιούνται συχνά για πονοκεφάλους και στομαχόπονο

           

Σε γενικές γραμμές, ενώ συνήθως στους ενήλικες τα συμπτώματα κατάθλιψης εκδηλώνονται μέσω μειωμένη διάθεσης, απόσυρσης και κατατονίας, στα παιδιά και στους έφηβους παρατηρούνται πιο συχνά χαρακτηριστικά, όπως υπερένταση, θυμός και έντονα συναισθηματικά ξεσπάσματα. Ακόμα, φαίνεται ότι στα βρέφη τα πιο συνήθη συμπτώματα είναι η θλίψη, η απάθεια και η άρνηση στη λήψη τροφής. Στα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, είναι πιο εμφανή τα σωματικά συμπτώματα και η κοινωνική απόσυρση, ενώ στους έφηβους παρατηρείται πιο έντονα το συναίσθημα του θυμού.

Χρήσιμες συμβουλές για γονείς και εκπαιδευτικούς

Είναι πολύ σημαντικό οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να γνωρίζουν τα πιο συνήθη συμπτώματα της κατάθλιψης και να είναι ευαίσθητοι σε οποιαδήποτε παρατεταμένη αλλαγή στη συμπεριφορά των παιδιών. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και να προστατεύσει το παιδί από μελλοντικές δυσκολίες.

 

Πρακτικά, μπορούν να βοηθήσουν και να στηρίξουν ένα παιδί με κατάθλιψη, υιοθετώντας τις ακόλουθες στάσεις και συμπεριφορές:

·         Ενθαρρύνοντάς το να μιλήσει για αυτά που το προβληματίζουν.

·         Δείχνοντάς του ότι είναι δίπλα του και το ακούν με προσοχή, υπομονή και αγάπη, χωρίς αρνητικά σχόλια και κριτική.

·         Δείχνοντάς του έμπρακτα την αγάπη τους (με μια αγκαλιά ή ένα χάδι).

·         Δείχνοντάς του ότι το καταλαβαίνουν και ενδιαφέρονται πραγματικά να το βοηθήσουν (π.χ. «νιώθω τη λύπη σου και σε καταλαβαίνω, πες μου τι  θα ήθελες να κάνουμε για να νιώσεις καλύτερα;»).

·         Ενθαρρύνοντάς το να συμμετέχει σε δραστηριότητες που του αρέσουν (π.χ. ποδηλασία, χορός, ποδόσφαιρο, ζωγραφική κ.ά.) και  επιβραβεύοντας την προσπάθειά του.  

           

 

Αν παρά τις προσπάθειες των γονιών και των εκπαιδευτικών του, το παιδί συνεχίζει να παρουσιάζει συμπτώματα κατάθλιψης για χρονικό διάστημα πέραν των 6 μηνών, τότε χρειάζεται να ζητηθεί η βοήθεια ενός ειδικού (Ψυχολόγου / Παιδοψυχίατρου). Η κατάθλιψη είναι μια οδυνηρή συναισθηματική κατάσταση για το άτομο, η οποία, όμως, μπορεί να αντιμετωπιστεί με την έγκαιρη διάγνωση και την κατάλληλη παρέμβαση.